Co to jest Borelioza

 

Borelioza to dolegliwość nazywana inaczej „Chorobą z Lyme” lub krętkowicą kleszczową. Po raz pierwszy usłyszano o niej w drugiej połowie lat 80. XX wieku. Za przyczynę jej powstawania uważa się zarażenie bakteriami Borellia burgdorferi. Bakterie te mogą występować pod kilkoma postaciami (jako krętki i cysty). Te pierwsze charakteryzują się dużą ruchliwością, natomiast cysty (formy przetrwalnikowe) są nieruchome i odporne na antybiotyki, które mogą niszczyć krętki. Pewne postacie boreliozy wywołują symptomy w okolicy stawowej, natomiast inne dotyczą stanów neurologicznych. Pojawiają się również różnego rodzaju zmiany skórne.

Diagnostyka w kierunku boreliozy powinna być tak naprawdę wykonana za każdym razem po ukąszeniu przez kleszcza. Jest to bardzo ważne, ponieważ im wcześniej wykryta zostanie choroba, tym większa szansa na wyleczenie. Niebezpieczeństwo rozwoju boreliozy w ciągu dwóch pierwszych dni jest nieduże, jednak potem zaczyna wzrastać z każdą kolejną godziną. Pierwszym, najszybciej występującym objawem, wskazującym na obecność zakażenia, jest tzw. rumień wędrujący, najczęściej powstający w okolicy  wkłucia kleszcza. Rumień nie jest jednak obecny w 100% przypadków. Jeżeli się pojawi – jego obecność nie zawsze jest zauważona lub może być mylona np. ze śladem po ukąszeniu owadów.

Według szacunkowych danych, na terenie Polski żyje ok. 21 gatunków kleszczy a zakażenie jest najczęściej przenoszone przez kleszcza pospolitego (łac. Ixodes ricinus). Kleszcze żywią się krwią ludzką i zwierzęcą a zakażenie odbywa się poprzez bezpośredni kontakt. Kleszcz wszczepia się w skórę za pomocą aparatu kłująco-ssącego, wprowadzając przy tym substancję znieczulającą – ukłucie jest więc najczęściej niewyczuwalne.

Najczęstsze miejsca wkłucia kleszcza:

-wewnętrzna strona ud i ramion,

-pachy, 

-pachwiny, 

-pośladki 

-owłosiona skóra głowy. 

Jeżeli ugryzienie kleszcza pozostanie niezauważone a doszło do zakażenia, borelioza może mieć różny przebieg. U niektórych osób pojawią się jedynie wstępne objawy skórne. W innych przypadkach borelioza może wystąpić w tzw. postaci rozsianej, dając szereg objawów narządowych. Zdarza się też, że choroba pozostaje w ukryciu przez wiele lat, nie dając żadnych niepokojących objawów lub dając objawy, które będą mylnie wskazywać na obecność podobnych schorzeń.

Trzy podstawowe typy boreliozy:

-borelioza stawowa,

borelioza kardiolgiczna

neuroborelioza.

Są one skutkiem zajęcia przez krętki Borrelii określonego narządu lub układu w ludzkim organizmie. Objawy każdego z wymienionych typów chorób mogą ujawnić się w okresie od kilku tygodni do kilku lat od momentu zakażenia.

Główne objawy narządowe boreliozy to dolegliwości, dotyczące:

-stawów, 

-układu nerwowego, 

-serca.

Występowanie objawów jest bezpośrednim skutkiem zakażenia narządu (lub układu) przez krętki Borrelii.

Dla pierwszej, wstępnej fazy choroby charakterystyczne są głównie objawy skórne. Objawy narządowe występują przede wszystkim w drugiej i w trzeciej fazie choroby, czyli w tzw. fazie rozsianej i fazie późnej, przewlekłej.
Zależnie od głównego miejsca namnażania bakterii, chory może cierpieć na przewlekłe bole stawów i dolegliwości kardiologiczne:

-zaburzenia przewodnictwa serca, 

-zapalenie wsierdzia, 

-zapalenie mięśnia sercowego

oraz dolegliwości ze strony układu nerwowego.

Neuroborelioza objawy

-zapalenie nerwów obwodowych, 

-porażenie nerwu czaszkowego, 

-zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

 

Borelioza fazy

 

W przebiegu nieleczonej boreliozy można wyróżnić kilka, następujących po sobie etapów:

Faza wczesna boreliozy miejscowa:

-trwa od 3 do ok. 40 dni od momentu ukąszenia przez kleszcza,

-w tym okresie u ok. 70% chorych pojawia się tzw. rumień wędrujący,

-mogą pojawić się objawy grypopodobne – bóle głowy i stawów, gorączka,

-w rzadkich przypadkach może pojawić się tzw. chłoniak limfocytarny (Borrelial lymphoma).

Faza wczesna boreliozy rozsiana:

rozpoczyna się po kilku tygodniach lub miesiącach od ugryzienia kleszcza,

-bakterie Borrelia mogą przedostać się do stawów, serca lub układu nerwowego,

-zależnie od miejsca namnażania się krętków, może dojść do zaburzeń kardiologicznych, neurologicznych lub do zapalenia stawów,

-część chorych doświadcza objawów, mylonych z zakażeniem wirusowym – pojawia się przewlekłe zmęczenie, przewlekły ból mięśni, bóle stawów lub karku,

-na tym etapie mogą pojawić się także wstępne objawy neuroboreliozy,

-do rzadkich objawów fazy rozsianej zalicza się m.in.: zaburzenia psychiczne, problemy z ostrością wzroku, światłowstręt, mnogie zmiany skórne (rumienie).

Faza późna boreliozy przewlekła:

-może rozwijać się od roku do kilku lat od momentu zakażenia,

-jest to faza, w której uwidaczniają się poważne powikłania kardiologiczne, neurologiczne lub przewlekłe dolegliwości stawów, będące skutkiem nieleczonej lub błędnie zdiagnozowanej boreliozy,

-w tym okresie może pojawić się przewlekłe zapalenie stawów (przypominające często objawy RZS – reumatoidalnego zapalenia stawów), przewlekłe zapalenie mózgu i dolegliwości neurologiczne (encefalopatie), zanikowe zapalenie skóry kończyn,

-zdarza się, że objawy fazy późnej nie są poprzedzone żadnymi, wcześniej występującymi dolegliwościami,

-często obecna jest przewlekła męczliwość i ogólne osłabienie organizmu. 

Borelioza -zapalenie stawów

Boreliozowe zapalenie stawów to jedna z trzech postaci boreliozy, będąca skutkiem zakażenia stawów krętkami Borrelia burgdorferi. Objawy ze strony stawów mogą ujawniać się w fazie rozsianej i przewlekłej choroby. W fazie wstępnej, bolesność stawów wraz objawami grypopodobnymi mogą towarzyszyć pojawieniu się rumienia wędrującego. Jeżeli choroba nie została rozpoznana i nie wdrożono leczenia, w miarę rozwoju boreliozy krętki przedostają się do kolejnych stawów.

Objawy boreliozowego zapalenia stawów

-asymetryczne, nawrotowe bóle kostno-stawowe,

-bolesność wybranych stawów – najczęściej kolanowych, łokciowych, nadgarstkowych, biodrowych,

-obrzęk stawów,

-wyczuwalne ocieplenie bolesnego stawu.

Nieleczona borelioza stawowa może po kilku miesiącach (a czasem nawet po kilku latach) ujawnić się także pod postacią przewlekłego zapalenia stawów. Objawy zapalenia (bolesność, obrzęki, miejscowe ocieplenie) mogą mieć charakter ostry lub przewlekły i nawracający. Ten etap choroby bywa często mylony z objawami RZS, czyli reumatoidalnego zapalenia stawów.

 

Neuroborelioza

 

Neuroborelioza, czyli postać neurologiczna boreliozy, rozwija się w przypadku od 15-40% chorych. Czas zakażenia układu nerwowego jest zróżnicowany – zakażenie może nastąpić bardzo szybko (i dość długo nie dawać żadnych objawów), ujawnić się w fazie rozsianej lub w fazie późnej – po kilku miesiącach lub po kilku latach od momentu zakażenia.
Z
e względu na typ i intensywność objawów, neuroboreliozę dzieli się zazwyczaj na fazę rozsianą i późną.

Objawy neuroboreliozy w fazie rozsianej:

-przewlekłe bóle głowy,

neuropatie,

limfocytowe zapalenie opon mózgowych,

-porażenie nerwów czaszkowych,

-porażenie korzeni nerwowych,

fibromialgia,

-przewlekła męczliwość.

Objawy neuroboreliozy w fazie późnej:

encefalopatia – zmienność nastrojów (od ospałości pod nadmierne rozdrażnienie), upośledzenie uwagi i pamięci, obniżenie sprawności umysłowej,

-parestezje,

-zaburzenia czucia,

-możliwość wystąpienia zaburzeń psychicznych – zaburzenia osobowości, objawy depresji,

-zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego – najcięższa postać boreliozy neurologicznej (uwaga: może pojawić się także w fazie rozsianej), prawdopodobieństwo wystąpienia choroby u osoby zakażonej szacuje się na ok. 0,1%.

Chory na neuroboreliozę – zależnie od stopnia zaawansowania choroby i miejsca uszkodzenia układu nerwowego – może też cierpieć na: światłowstręt, nadwrażliwość na dźwięki, zaburzenia orientacji przestrzennej.

Szybkość i skuteczność leczenia choroby jest zależna od: 

-stanu pacjenta (typ i zakres objawów klinicznych), 

-trafności rozpoznania objawów, 

-obecności koinfekcji 

-indywidualnej odporności organizmu.

Osoby potencjalnie zagrożone ukąszeniem kleszcza (np. ze względu na miejsce zamieszkania lub wykonywany zawód) powinny zachować właściwą profilaktykę. Podstawowe zasady bezpieczeństwa obejmują m.in.: noszenie odzieży, okrywającej większość ciała; używanie środków odstraszających kleszcze (spraye, żele), w razie ukąszenia – umiejętne usunięcie kleszcza.